COVID-19-ը՝ առողջ քնի խաթարման պատճառ

Հոգեբանական 23.07.2020   20:00   713

Բնականոն կյանքում սուր կամ կարճատև անքնության խնդիրը հանդիպում է բնակչության շուրջ մեկ երրորդի մոտ։ 

Բժշկության մեջ անքնությունը քնի տանջալից բացակայությունն է, վիճակ է, երբ մարդը քնել չի կարողանում։ Նորմայից վաղ արթնանալը սթրեսի կամ կյանքի որակը փոփոխող որևէ իրադարձության հետևանք է։ Այն քնի կամ հանգստի պակաս չէ, այլ վտանգին արձագանքելու՝ «կռվի՛ր կամ փախի՛ր» (The fight-or-flight) հայտնի սկզբունքի յուրօրինակ դրսևորում է, որը կարող է առաջանալ խիստ ծանրաբեռնվածության կամ գերհոգնածության դեպքում։ 

Անքնությանը նվիրված բազմաթիվ հետազոտությունները փաստում են, որ կարճատև անքնությունն առանց միջամտության անցնում է դեպքերի շուրջ մեծամասնության պարագայում։  Այնուամենայնիվ ոչ միշտ է հաջողվում լիակատար վերականգնել քունը։ Որոշ դեպքերում բնականոն քնի խանգարումները վերածվում են քրոնիկ անքնության՝ 3-ից ավելի ամիսների ընթացքում շաբաթական  առնվազն 3 անքուն գիշեր։ 

Կորոնավարակ, սոցիալական հեռավորություն և անքնություն․ ինչպե՞ս խուսափել անքնությունից՝ թույլ չտալով խնդիրը քրոնիկ վիճակի վերածվելուն

Հարցերն այս արդիական են դարձել ամբողջ աշխարհում․ անքնության խնդիրը առանձնահատուկ հնչողություն է ստացել ներկայիս նոր և արտառոց իրականության պայմաններում։  

Հենց անքնությանն էր նվիրված Հարվարդի Հանրային առողջապահության դպրոցի կողմից անցկացվող ամենշաբաթյա համաժողովի հերթական քննարկումը։ Աայ առցանց համաժողովը պարբերաբար անդրադառնում է համավարակի էմոցիոնալ և հոգեբանական ազդեցությանն ու հետևանքներին։

«Քնի խանգարումների կատարյալ փոթորիկ»․ այսպես են մասնագետները բնութագրում ներկա իրավիճակը, դիտարկելով, թե ինչպես է օրվա սահմանված կարգի խախտումը խորացնում համավարակի հետևանքով առաջացած քունը խաթարող սթրեսը։ 

Ըստ այդմ՝ առաջարկվում է  քնի խանգարումը չդիտարկել որպես վարակի հետևանք, այլ՝ ռիսկային գործոն, որը պետք է արագ չեզոքացնել՝ թույլ չտալու դրա խորացումը։

Մասնագետները ներկայացրեցին առաջարկներ, թե ինչպես կարելի է վերականգնել բնականոն քունը։ Արդեն իսկ փոփոխված մեր առօրյայում կատարելով մի քանի պարզ շտկում, կարելի է կանխել քնի հետ կապված խնդիրների «ձնակույտի էֆեկտը»։ Անքնության դեմն առնելու համար խորհուրդ է տրվում կատարել մի քանի պարզ վարքային փոփոխություն։ Օրինակ՝ խուսափել ցերեկվա քնից, կամ քնել շատ կարճ, նույնիսկ եթե գիշերը վատ եք քնել։ 

Խորհուրդն անտրամաբանակա՞ն է թվում։ Սակայն, մասնագետներն ունեն համապատասխան բացատրություն։ 

Ցերեկվա քունը նման է սնվելուց առաջ տարբեր խորտիկների համտեսմանը․ եթե օրվա ընթացքում ննջեք քսան րոպեից ավել, կամ անեք դա օրվա վերջում՝ կկորցնենք քնելու «ախորժակը»։ 

Մի՛ փորձեք կոմպենսացնել գիշերվա վատ քունը: Դրանից ձեր կենսական բնականոն ռիթմերն ավելի կխախտվեն։ Պարտադիր չէ հետևել քնելու և արթնանալու նախկին՝ մինչկարանտինային ռեժիմին, չէ՞ որ այն սահմանել էինք այլ պայմանների համար։

Պահպանեք քնի ռիթմն ու տևողությունը։ Արթնանալուն պես անպայման  ստացեք ցերեկային լույսի ձեր բաժինը․ դուրս եկեք զբոսանքի կամ պարզապես մոտեցեք պատուհանին։ Պահպանեք կանոնավոր սնվելու կամ մարզվելու ձեր ռեժիմը։ Չափազանց օգտակար է նաև քնելուց մի քանի ժամ առաջ նվազեցնել տարբեր խթանիչների օգտագործումը։ Խթանիչներ կարող են հանդիսանալ սուրճը, թեյը, էլեկտրոնային սարքերը․․․ Գտեք ձեր խթանիչը և նվազեցրեք դրա օգտագործումը քնելուց առաջ։ 

Եվ վերջապես, եթե քնելն անհնար է՝ մի մնացեք պառկած։ Վեր կացե՛ք և ինչ-որ բանով զբաղվեք․ կարդացեք, խաչբառ լուծեք, կարող եք նաև մաքրությամբ զբաղվել, եթե իհարկե դա չի խանգարի տան մյուս անդամների քնելուն։ 

Պարզապես պառկել և անհանգստանալ անքնության համար, միայն խորացնում է խնդիրը։ Հետևաբար, շեղե՛ք ձեր ուշադրությունը, թող անկողինը խնդիրներից զերծ լինի։

Եթե քնել չի ստացվում, մի՛ փորձեք դա անել ստիպողաբար։ 

Պատրաստեց Գոհար Լևոնյանը

Լուսանկարը՝ Գոհար Լևոնյանի



 Պիտակներ
         Գոհար Լևոնյան


 Նմանատիպ նյութեր

 Մեկնաբանություններ 0
Copyright © 2018 ScanNEWS. Design created by Fon uWeb